سروش     RSS     Admin
اداره کل حراست و پدافند غیر عامل

پدافند غیرعامل چیست؟
زندگی انسان همواره با وقوع حادثه اجین است مخاطرات متعدد با منشأ طبیعی یا انسانی به‌سرعت یک‌چشم بر هم زدن قادر است زندگی را دگرگون کند و به‌گونه‌ای نشانه‌های حیات را از پهنه‌ای وسیع بزداید که گویی روزی حتی یک موجود زنده در آن نمی‌زیست. بر این اساس لزوم رعایت تمهیداتی پیشگیرانه جهت مصون داشتن انسان‌ها از خطرات احتمالی ازجمله مواردی است که باید موردتوجه قرار گیرد .
 پدافند (دفاع) به معنی حفظ جان مردم، تضمین امنیت افراد، صیانت از تمامیت ارضی و حاکمیت ملی در همه­ی مواقع در برابر هرگونه شرایط، موقعیت و هرگونه تجاوز است. (احمرلویی، 1389 : 13 ) ازنظر واژه‌شناسی واژه­ی پدافند از دو جزء "پد” و "آفند” تشکیل‌شده است.در فرهنگ و ادب پارسی "پاد” یا "پد” پیشوندی است که به معانی "ضد، متضاد، پی و دنبال” است و هرگاه قبل از واژه­ای قرار گیرد معنای آن را معکوس می‌کند. واژه­ی"آفند” نیز به معنای "جنگ، جدال، پیکار و دشمنی” است. (دهخدا 1373 ) .
پدافند به دوشاخه پدافند عامل و پدافند غیرعامل تقسیم می‌شود نیازی تبار، پدافند عامل را دفاع در مقابل دشمن با به‌کارگیری سلاح‌ها، تجهیزات جنگی و تکنیک‌های رزمی به‌منظور از کار انداختن ماشین‌های جنگی دشمن و نابودی آن می‌داند ( نیازی تبار 1387 : 15 ). به‌عبارت‌دیگر پدافند عامل عبارت است از به‌کارگیری مستقیم جنگ‌افزار به‌منظور خنثی کردن و یا کاهش اثرات حملات و عملیات خصمانه‌ی هوایی، زمینی، دریایی، نفوذی، خرابکارانه و عملیات تروریستی دشمن بر روی اهداف موردنظر.
درحالی‌که پدافند غیرعامل  به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌گردد که مستلزم به‌کارگیری جنگ‌افزار و تسلیحات نبوده و با اجرای آن می‌توان از وارد شدن خسارت مالی به تجهیزات و تأسیسات حیاتی، حساس و مهم نظامی و غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری نموده و یا میزان خسارات و تلفات ناشی از حملات و بمباران‌های هوایی و موشکی دشمن را به حداقل ممکن کاهش داد.
همان‌طور که از تعریف فوق برمی‌آید بیشتر نظریه‌پردازان داخلی، پدافند غیرعامل را با تأکید بر دفاع پیشگیرانه در برابر حملات دشمن (عامل انسانی) و محافظت از غیرنظامیان تعبیر کرده‌اند؛ بنابراین توجه به این نکته ضروری است که دفاع غیرنظامی دارای مفهومی دوبعدی می‌باشد.از یک‌سو دفاع غیرنظامی محافظت از غیرنظامیان در شرایط جنگی معرفی‌شده و مشتمل بر بخشی از دفاع ملی است که در پی تمهیدات لازم جهت کسب آمادگی کافی در برابر هرگونه حمله احتمالی تحقق اهدافی چون به حداقل رسانیدن آثار حاصل از حملات نظامی بر جمعیت غیرنظامی مقابله فوری با شرایط اضطراری حاصل از حمله و بازیابی و برقراری تسهیلات و خدمات آسیب‌دیده ایمنی اکثریت جمعیت غیرنظامی کشور و ادامه حیات آنان را در زمان جنگ تضمین می‌نماید و از دیگر سو دفاع غیرنظامی در معنایی عام و گسترده‌تر بر محافظت از شهروندان در برابر آثار بلایا دلالت دارد که بر اساس این طیف از اهداف اقدامات و روش‌های مقابله گسترش می‌یابد.
بنابراین با توجه به تأکید بر محافظت از غیرنظامیان در تعریف پدافند غیرعامل می‌توان دایره شمول آن را گسترش داده و بر اساس نگرش عام دفاع غیرنظامی پدافند غیرعامل را بدین شکل تعریف نمود:
هر اقدام غیرمسلحانه‌ای که موجب کاهش آسیب‌پذیری نیروی انسانی ساختمان‌ها تأسیسات تجهیزات اسناد و شهرهای کشور در مقابل بحران‌هایی با عامل طبیعی ( خشک‌سالی، سیل، زلزله، رانش، لغزش، طوفان و…) و عامل انسانی ( جنگ، شورش‌های داخلی، تحریم و…)گردد پدافند غیرعامل خوانده می‌شود.
مجمع تشخیص مصلحت نظام در راستای سیاست‌های کلی نظام در سند چشم‌انداز 20 ساله کشور پدافند غیرعامل را به شرح ذیل تعریف نموده است :
تعریف پدافند غیرعامل
"مجموع اقدام‌های غیرمسلحانه‌ای که موجب افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب‌پذیری، تداوم فعالیت‌های ضروری، ارتقاء پایداری ملی و تسهیل مدیریت بحران در مقابل تهدیدها و اقدام‌های نظامی دشمن می‌شود."
کوتاه‌ترین تعریف پدافند غیرعامل "دفاع بدون سلاح" می‌باشد.
اهداف کلان پدافند غیرعامل
1 . افزایش بازدارندگی: که در این گزینه بازدارندگی عبارت است از سعی و اقدام برای اعمال‌نفوذ در فکر و عمل و ایجاد ترس در طرف مقابل تا او را از اقدام به عملی که متضمن خسارت یا هزینه‌ای است بازدارد. بازدارندگی متشکل از عنصر مقاومت و تحمل در برابر حمله دشمن پاسخ به حمله دشمن قدرت پشیمان کنندگی در دشمن از تهاجم می‌باشد(سند راهبردی پدافند غیرعامل کشور 96 - 1392 ص 14 .)
2 . کاهش آسیب‌پذیری: که در این گزینه آسیب‌پذیری عبارت است از میزان خسارات و صدماتی است که از عوامل و پدیده‌های بالقوه و یا بالفعل(تهدیدات) خسارات زا به نیروی انسانی، تجهیزات و تأسیسات با شدت صفرتا صد در صد ناشی می‌گردد. میزان عدم تعادل هر بخش در برابر تأثیر تهدیدات دشمن را نیز می‌توان میزان آسیب‌پذیری آن ذکر کرد(همان ص 15 .)
3 . تداوم فعالیت‌های ضروری: شامل فعالیت‌هایی که نیازهای ضروری انسان‌ها را تأمین می‌نماید همانند:
  •  آب (ذخیره آب بطری، ذخیره آب در محله، بهداشت آب، ذخیره آب در منازل، ذخیره رزرو شهری آب،سوخت و انرژی موازی سیستم آب، تصفیه‌خانه عمومی و انفرادی سیار)
  •  نان و غذا( تعریف سبد غذا در شرایط بحران، نان ذخیره، بهداشت غذا، ذخایر توزیع‌شده وامن غذا تداوم بی‌وقفه سبد غذا در شرایط بحران ،سوخت و انرژی موازی در نانوائی‌ها )
  • بهداشت و درمان( بهداشت آب، بهداشت نان و غذا و دام، بهداشت و درمان عمومی، امنیت عمومی در برابر تهاجم بیولوژیک، جان‌پناه درمانی امن، تخلیه، انتقال و درمان مصدومیم و مجروحین، تدفین بهداشتی فوت‌شدگان )
  •  امنیت عمومی ( تأمین امنیت عمومی برای مردم، به‌کارگیری مردم و داوطلبین و بسیج برای ایجاد امنیت، کنترل اغتشاشات مردمی و تحریک‌های خارجی، کنترل هم‌افزائی تهدیدات خارجی و داخلی، مراقبت مضاعف از انبارهای تسلیحاتی، پایدارسازی زیرساخت‌های برقراری امنیت، کنترل امنیتی جامعه )
  •  جان‌پناه امن (جابجایی مردم و اسکان موقت، پیش‌بینی محل اسکان موقت به‌عنوان اردوگاه تفریحی، پناهگاه انفرادی در منازل، پناهگاه عمومی، پناهگاه عمومی دومنظوره، فضاهای نیمه امن عمومی، جان‌پناه امن درمانی، ضوابط فنی امن سازی منازل، پناهگاه امن مدیریت )
  •  سوخت و انرژی ( ذخیره سوخت راهبردی، ذخیره سوخت نیروگاه­ها ، سوخت متنوع مصرفی ژنراتور و برق ذخیره مدیریت بحرانی برق، پایدارسازی تولید انرژی، موازی‌سازی سیستم‌های حیاتی
  •  ارتباطات و اطلاع‌رسانی ( رادیو پایدار ملی، منطقه‌ای، محلی، مدیریت پایدار ارتباطی، استدیوی امن و پایدار ارتباط چندلایه رادیویی، صوت شهری، سیستم هشدار باش عمومی، آمادگی کمک به مدیریت بحران شهری)
4 . ارتقای پایداری ملی: که در این گزینه پایداری عبارت است از ایستادگی ثبات قدم و مقاومت ملی در برابر ناملایماتی که از سوی دول بیگانه و متخاصم بر مردم و کشور تحمیل گردیده و موجب حفظ تعادل ملی و ارتقاء ضریب امنیت ملی کشور در مقیاس ملی استانی و محلی می­گردد. خداوند متعال در سوره مبارکه انفال آیۀ 45
 می‌فرماید : ای کسانی که ایمان آورده‌اید چون با گروهی برخورد می‌کنید پایداری ورزید و خدا را بسیار یاد کنید،  باشد که رستگار شوید( سند پیشین ص 26)
5. تسهیل مدیریت بحران: که در این گزینه بحران عبارت است از تغییرات زیاد در مدت کوتاه که جامعه توان تحمل آن را ندارد. به‌عبارت‌دیگر بحران به شرایطی اطلاق می‌شود که حادثه‌ای طبیعی یا انسان‌ساخت رخ‌داده و اثرات آن در جامعه به حدی شدید باشد که لازم است با حسابگری خاص و استثنائی به آن پاسخ داد (دوره مجازی انجمن علمی پدافند غیرعامل ایران 1396)
اوقات شرعی تهران

نظر سنجی
نظر شما درباره پورتال جدید سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور چیست؟